Tweede natuur

Mensen bezitten twee manieren van denken. Het snelle, instinctieve denken en het langzame, logische denken. In de bestseller ‘Thinking, Fast and Slow’ uit 2011 beschrijft psycholoog en winnaar van de Nobelprijs Daniel Kahneman de denkprocessen System 1 (het niet-bewuste) en System 2 (het bewuste). In het boek haalt hij academisch onderzoek van de afgelopen decennia aan en suggereert dat mensen wellicht te veel vertrouwen op het ‘rationeel’ menselijk oordeel.

Jonathan Haidt, professor ethisch leiderschap aan de Stern School of Business van New York University, beschrijft deze twee manieren van denken heel beeldend aan de hand van een man die op een olifant rijdt. Hij heeft de teugels in handen en kan daarmee de olifant duidelijk maken welke kant op te gaan, te stoppen of vooruit te gaan. Maar dit lukt alleen wanneer de olifant geen eigen wensen heeft. Wanneer de olifant zelf iets wil, dan is de berijder geen match voor hem. Volgens Haidt kan de berijder de olifant echter betere beslissingen laten nemen, omdat hij verder vooruit kan kijken, een kaart kan lezen en kan communiceren met andere berijders. De olifant handelt op basis van onderbuikgevoel, emoties en intuïtie. De olifant en de berijder hebben elk hun eigen intelligentie, maar wanneer ze goed samenwerken, verwezenlijken ze de unieke kwaliteit van de mens, aldus Haidt.

De mens onderscheidt zich van de andere dieren door het kunnen redeneren, het System 2-denken volgens Kahneman. Maar er bestaan ook enkele diersoorten die het onderscheid maken tussen stimulus-gedreven en bewust gecontroleerd gedrag. Dolfijnen fluisteren en fluiten om hun aanval op scholen vis te plannen en te coördineren. Ook jagen ze in harmonie met andere diersoorten, zoals aalscholvers. En bij mieren, die niet uitzonderlijk intelligent zijn, is het onderling samenwerken door de eeuwen heen geëvolueerd en geperfectioneerd. Ze kunnen tussen tien en twintig verschillende communicatieboodschappen uitwisselen via geurstoffen (feromonen) en werken samen met andere mierenkolonies. Het logische System 2 in acht genomen, zouden ook bedrijven vanwege de wereldwijde complexiteit steeds meer moeten samenwerken in supply chains. Om dit te bereiken, moeten ze – de mieren en dolfijnen indachtig – samenwerking tot tweede natuur ontwikkelen.

Martijn Lofvers, uitgeefdirecteur & hoofdredacteur
martijn.lofvers@supplychainmedia.nl