Het koekje van de homo economicus

Wat denk je dat er gebeurt als je een klein kind vraagt of hij nu één koekje wil of over een kwartier twee koekjes? De overgrote meerderheid kiest voor één koekje nu. Mijn vrouw is in de afrondende fase van haar studie neuropsychologie en onderzoekt delay discounting. Wat nog meer blijkt, is dat een kind dat wel in staat is het langetermijnperspectief te hanteren, later sociaal-economisch succesvoller blijkt.

Food for thought. Zeker gezien huidige ontwikkelingen. De angst regeert meer en meer. Links en rechts kraakt de Europese samenleving en regeringen vallen over de euro en de gerelateerde begrotingsregels. Banken, bedrijven en mensen doen allen nog steeds niet wat ze zouden moeten doen; ze blijven bovenop een berg geld zitten.

Reeds jaren geleden voorspelde ik in deze kolommen de huidige puinhoop in de EU al: hoe kun je nu een euro hebben zonder centrale (politieke) zeggenschap? In goede tijden is het prachtig, en ik ben ook voorstander, maar in moeilijke tijden als er maatregelen moeten worden genomen, redeneert elk land weer als homo economicus over zijn beperkte eenheid van analyse. Liever een koekje nu.

De laatste tijd kom ik meer en meer bedrijven tegen die, overigens volledig begrijpelijk geredeneerd vanuit bovenstaande, niet veel beter acteren. Bedrijfsresultaten zijn lager dan verwacht, dus de druk neemt toe en eenieder trekt zich terug op zijn postzegel en zorgt ervoor dat hij of zij kan bewijzen ‘dat het in ieder geval niet aan hem of haar ligt’. Want stel je eens voor dat je je bonus zou mislopen… Veel vervelender toch dan dat je bedrijf verlies lijdt (?!).

Probleem is dat bonussen vaker gericht zijn op ‘de dingen juist doen’ dan op ‘de juiste dingen doen’. Liever een koekje nu. Als supply chain professionals, geïndoctrineerd door de wiskundige global optimisation-theorie, behoren we blijkbaar nog tot de minderheid die begrijpt dat we de homo economicus met gemak kunnen combineren met delay discounting.

Dat doen we al jaren in ons vakgebied: vergroot de eenheid van analyse tot ketenbrede processen in plaats van alleen productie, inkoop of verkoop, optimaliseer je plan als zodanig en gebruik bijbehorende KPI’s en als absoluut noodzakelijk sluitstuk: breng de beloningen in lijn met de totaalresultaten in plaats van individuele postzegels: dan blijkt dat 1 + 1 gelijk is aan drie koekjes! Liever de koekjes later.

Jaap-Willem Bijsterbosch, Partner PwC