De keerzijde van de robotica

Een apparaat met een aan- en uitknop, meer is een robot feitelijk niet. Maar achter die constatering gaat een grote, juridische problematiek schuil, beschrijft FD-redacteur Rob de Lange. ‘Want wat als de robot menselijke trekjes gaat vertonen: zelf gaat denken, leren en handelen? Mag je een robot bijvoorbeeld straffeloos slaan of kapotmaken? En andersom: wie klagen we aan als een ‘mensmachine’ onze armen verbrijzelt terwijl die ons in bed legt?’

De Lange haalt als voorbeeld de zelfrijdende auto aan. Die maakt duidelijk dat onze wet- en regelgeving dringend aangepast moeten worden. Al was het alleen al omdat het Verdrag van Wenen nu eenmaal stelt dat een auto door een mens bestuurd dient te worden. Voor verzekeraars een uiterst lastige kwestie bij het bedenken van nieuwe polissen die toekomstige schade regelen.

Goede gebruiksaanwijzing

Henk Kiela, lector Mechatronics & Robotics aan Fontys Hogeschool Engineering en betrokken bij de EU Robotics Topic Group en de ISO-werkgroep die veiligheidsstandaarden voor ‘personal service robots’ ontwikkelt, benadert het vraagstuk liever van de andere kant. ‘Bij aansprakelijkheid zit je in feite aan de achterkant van het proces. Veel belangrijker is de voorkant, ervoor zorgen dat een robot veilig is: zit er een goede gebruiksaanwijzing bij?’, aldus Kiela in het FD.

Kiela wijst op de geldende veiligheidsvoorschriften voor huishoudelijke en industriële apparaten, die sinds 2014 ook van toepassing zijn voor servicerobots. Deze ISO-normen schrijven exact voor hoe een servicerobot veilig ontworpen en gebruikt hoort te worden. ‘Zo is een belangrijk deel van mogelijke risico’s voor de omgeving van een robot afgedekt’, meldt Kiela. Als een fabrikant echter aantoonbaar nalatig is geweest, kan hij aansprakelijk worden gesteld.

Spekkoper

Overigens ziet de lector Mechatronics & Robotics grote kansen voor ons land als het gaat om veiligheid en certificering op roboticagebied. ‘Hoe mooi zou het zijn als we het eerste testcentrum voor robots bouwen waar fabrikanten uit heel Europa hun prototypes kunnen brengen voor certificering? Nederland kan daar absoluut spekkoper mee worden’, aldus Kiela.