Oud geld in een moderne distributieketen

De Nederlandse Bank (DNB) streeft naar een betrouwbaar, veilig, efficiënt en toegankelijk betalingsverkeer of dat nu in girale vorm of in de vorm van aloude bankbiljetten en munten wordt gevraagd. De verschuiving van chartaal (bankbiljetten en munten) naar giraal heeft wel een extra prikkel gegeven aan het in samenwerking met de banken voortdurend kijken hoe de chartale logistiek zo efficiënt als mogelijke ingericht kan worden. Dit heeft de distributieketen oftewel de cash-cycle in Nederland in de afgelopen jaren behoorlijk veranderd en zal het nog verder veranderen. Van oudsher is de Centrale bank verantwoordelijk voor de distributie van bankbiljetten. Bankbiljetten die goed beveiligd zijn tegen namaak en regelmatig worden gecontroleerd zijn essentieel voor het vertrouwen in ons geld.

Het oermodel van de cash-cycle in Nederland hield in dat elk bankbiljet ontvangen bij een bank (door afstortingen van bedrijven of transacties met particulieren) naar DNB werd getransporteerd om daar op echtheid en geschiktheid voor hercirculatie (schoon/vuil) te worden gecontroleerd en vervolgens weer aan de banken te worden afgeleverd (schoon) of te worden vernietigd (vuil) en zonodig te worden vervangen door nieuwe biljetten. Nog rond de eeuwwisseling had DNB daartoe in elke provincie een bankkantoor als logistiek tussenstation voor de sorteerfunctie die bij DNB in Amsterdam wordt uitgevoerd. Elk bankbiljet, of dat nu was uitgegeven in Groningen of in Maastricht kwam hierbij (meerdere malen per jaar) in Amsterdam terecht en legde even zovele keren deze soms lange weg af terug naar de banken en uiteindelijk het publiek.

In een aantal stappen is dit logistieke traject in goede samenwerking met de markt wezenlijk gewijzigd. Momenteel heeft DNB geen bankkantoren meer in den lande, maar komen ook lang niet alle bankbiljetten terug naar Amsterdam om daar te worden gecontroleerd. De banken hebben regionale sorteercentra ingericht waar wordt vastgesteld of bankbiljetten (regionaal) gerecirculeerd kunnen worden. Een volgende stap is dat banken hierbij samenwerkingsverbanden aangaan waarbij in sorteercentra wordt samengewerkt. De oprichting hiertoe van GSN (Geld Service Nederland) is hiervan de meest recente ontwikkeling.

Door deze ontwikkelingen neemt het aantal bankbiljetten dat naar Amsterdam wordt vervoerd sterk af. Waar dit een aantal jaren geleden nog ongeveer twee miljard bankbiljetten per jaar betrof is dat momenteel nog maar ruim 400 miljoen stuks. Het onder voorwaarden kunnen aanhouden van buffervoorraden waarvan de tegenwaarde (gedekt door bij DNB gedeponeerd onderpand) op de DNB rekening van de banken beschikbaar is, draagt bij aan de beperking van het aantal transport bewegingen. Een andere belangrijke stap was het mogelijk maken dat banken binnen de sorteercentra kunnen ‘matchen’ (bijvoorbeeld als bank A  vandaag biljetten van 50-eurobiljetten over heeft waar bank B morgen bankbiljetten van 50 euro nodig heeft).

Het streven is dat alleen vuile bankbiljetten en seizoensoverschotten bij DNB in Amsterdam worden aangeleverd. Een enorme besparing in tranportbewegingen, goed voor zowel de veiligheid van de chartale keten als het milieu.

Wim van Workum, Manager Cash Operations bij De Nederlandsche Bank, is een van de sprekers van het symposium ‘Supply Chain Risk Management en flexibiliteit: vrienden of vijanden?’ door Het Doel op 29 juni 2011 in de Verkadefabriek te Den Bosch.

Meer informatie over symposium ‘Supply Chain Risk Management en flexibiliteit: vrienden of vijanden?’