In memoriam Eli Goldratt (1947-2011) door Martijn Lofvers

Op zaterdag 11 juni 2011 is in zijn geboorteland Israel de logistieke goeroe Eli Goldratt overleden na een ziekbed van enkele maanden. Goldratt is wereldwijd bekend geworden door zijn logistieke roman ‘Het Doel’ uit 1984 en de daaruit voortkomende Theory Of Constraints over de problematiek van bottlenecks.

Vlak na zijn overlijden is er al het nodige op Nederlandse websites geschreven over wat Goldratt, met zijn verhelderende en logische inzichten in verschillende managementboeken en vooral romans, heeft betekend voor de productielogistiek. De site Logistiek.nl heeft een speciale nieuwsbrief over Goldratt gemaakt met daarop de nodige dankbare reacties. Jaap van Ede, hoofdredacteur van de site Procesverbeteren.nl, geeft in zijn persoonlijke nagedachtenis aan Goldratt weer wat de logistieke goeroe aan baanbrekende managementfilosofieën heeft voortgebracht.

Persoonlijk interview
Wat kun je als Supply Chain Magazine toevoegen, als er al het nodige in het Nederlands is geschreven over Goldratt. Maar net als Jaap van Ede heb ik ook de eer en het genoegen gehad om een hele middag met Goldratt te praten. Ik heb het interview in het nummer van ITlogistiek uit april 2001, waarvan ik destijds oprichter en hoofdredacteur was, nog eens goed doorgelezen. Die zaterdagmiddag in zijn pied-à-terre in Roelofarendsveen komt weer helemaal naar boven.

Goldratt nodigde mij uit voor een interview vanwege de verschijning van zijn bedrijfsroman ‘Necessary but not efficient’. Deze roman ging over een CEO van de fictieve ERP-leverancier BGSoft. In het boek komt heel verhelderend naar voren waarom de ERP-industrie eind jaren ’90 in elkaar stortte met softwareleverancier Baan als eerste slachtoffer. Wat Godlratt mij die middag duidelijk maakte is dat ERP-leveranciers waarde moeten leveren in de vorm van harde, te berekenen besparingen. In het denken van waardecreatie door (toe)leveranciers was Goldratt zijn tijd toen al ver vooruit.

Conformisme
Hoewel wereldwijd van zijn boeken miljoenen exemplaren zijn verkocht in 23 talen, passen nog maar weinig bedrijven de theorieën van Goldratt toe. In mijn interview met hem in 2001 vroeg ik hem ernaar waarom zijn ideeën slechts marginaal worden toegepast. Zijn antwoord was (uiteraard) heel logisch: ‘Bijna iedereen die ‘Het Doel’ heeft gelezen is enthousiast erover. Logisch verstand. Maar alleen één procent heeft het toegepast. Het is de Bijbel voor de industriële wereld: iedereen gelooft het, maar weinigen leven ernaar. Het is niet zozeer de weerstand om te veranderen. Anders zou de lezers van ‘Het Doel’ hebben gezegd dat het boek onjuist was. Het is iets anders. Weet je wat het is? Conformisme. Als iemand een oplossing voor een probleem heeft gevonden, om zich heen kijkt en ziet dat alle anderen het tegenovergesteld denken. Hoeveel mensen zullen zeggen: ‘Het kan me niet schelen wat iedereen denkt, ik voer mijn conclusies uit’, denk je? Precies één procent. Bijna de hele wereld zegt namelijk: “There’s no silver bullit.” ‘Het Doel’ zegt juist dat er wel wonderen bestaan.’

Persoonlijk vind ik de opvolger van ‘Het Doel’ zelfs nog beter dat het toch al baanbrekende debuutroman. In zijn tweede roman ‘Het is geen toeval’ beschrijft Goldratt hoe je problemen systematisch kunt analyseren. Met behulp van een zogenaamde Current Reality Tree wordt duidelijk waar de echte pijn bij een probleem of een conflict zit. Met dit gezamenlijke inzicht bij belanghebbenden is volgens Goldratt altijd een oplossing te vinden. Helaas heeft Goldratt nooit echt een oplossing gevonden hoe hij zijn gedachtegoed breder in de zakenwereld kreeg toegepast.

In de huidige tijd waarin managers aan de hand van Mind Maps proberen processen in kaart te brengen is het raadzaam de bedrijfsroman ‘Het is geen toeval’ van Goldratt te (her)lezen. In het onzekere zakelijke tijdperk van nu moeten bedrijven weer leren om heldere oorzaak-gevolganalyses te maken. De inzichten die Eli Goldratt hierin heeft geleverd zijn het belangrijkste wat hij de zakenwereld nalaat.

ir. Martijn Lofvers
Hoofdredacteur Supply Chain Magazine
martijn.lofvers@supplychainmedia.nl