Het beest in ons

Het eind van het jaar nadert, tijd om terug te blikken op 2010, mogelijk ook voor goede voornemens voor 2011. Zo ja, dan is het boek ‘Animal spirits’ een absolute aanrader. Een van de auteurs is Nobelprijswinnaar George Akerlof en vrij vertaald gaat het over het beest in ons. Het accent ligt op meer macro-economische thema’s (crisis, armoede), maar vooral de hoofdstukken over de rol van diverse instincten zijn zeker leerzaam voor supply chain professionals. Lees en huiver, het is niet altijd even vleiend voor de mens.

Neem bijvoorbeeld het hoofdstuk over redelijkheid, met daarin een experiment rondom de prijs van sneeuwschuivers na een sneeuwstorm. Volgens de gangbare economische theorie is een prijsstijging volstrekt logisch, de vraag neemt immers toe. Ruim 80 procent van de deelnemers aan dit experiment vindt dit echter hoogst onredelijk, op het asociale af. Toch iets om over na te denken met het winterseizoen in aantocht.

Interesse in het beest in ons, maar niet in het lezen van een economisch boek? Dan is een bezoek aan NEMO in Amsterdam een aanrader, zeker met opgroeiende kinderen. Op reis door onze geest stuit u daar op een experiment over menselijke wreedheid, meer in het bijzonder over gehoorzaamheid. Experimenten van de Amerikaanse psycholoog Milgram toonden in 1963 aan dat maar liefst 65 procent van de deelnemers bereid is om in de rol van leraar leerlingen na meerdere foute antwoorden een fatale schok van 450 volt te geven. Natuurlijk werden die schokken niet echt toegediend, maar de pijnkreten van de acteurleerlingen waren zeker levensecht. Ongemakkelijk en zenuwachtig, dat wel, maar een meerderheid ging uiteindelijk toch tot het gaatje. Ja, het gaat om oude en zeker niet onomstreden experimenten, maar uit later onderzoek blijkt het percentage deelnemers bereid tot een fatale stroomstoot opmerkelijk constant te zijn (tussen de 60 en 65%).

Is ook NEMO geen optie? Dan is er voor de Homo Zappiens gelukkig YouTube. Met de trefwoorden ‘Milgram & experiment’ komt u een heel eind, vooral het originele (zwart-wit!) filmpje is een aanrader. Waarschijnlijk denkt u, net als vele deelnemers overigens, tot de ‘goede’ 35-40 procent te behoren. Het zou echter zomaar kunnen dat u daarmee de invloed van het beest in ons onderschat. Verder zou ik er ook niet al te zeker van zijn dat dit soort instincten binnen ons vakgebied niet voorkomt…

Ondanks deze mogelijk niet erg opbeurende boodschap, wil ik u toch een voorspoedig, beestachtig goed 2011 toewensen!

Bart Vos is NEVI hoogleraar Inkoopmanagement aan de Universiteit van Tilburg en expert partner bij Coppa Consultancy.
bart.vos@coppa.nl