Chinese New Year

Ik schrijf deze Blog op 3 februari, het begin van een nieuw jaar in China. Vanmorgen ben ik de dag begonnen met een aantal pogingen om Chinese vrienden per telefoon te pakken te krijgen om ze een gelukkig nieuw jaar toe te wensen. Geen gemakkelijke opgave omdat de meeste Chinezen, die wij westerlingen kennen, in de grote steden wonen en rond deze tijd vertrokken zijn om de vakantie met hun familie door te brengen. In feite is het Spring Festival, zoals de jaarwisseling ook wel wordt genoemd, de grootste jaarlijkse volksmigratie ter wereld. Zo’n 200 miljoen migranten, veelal arbeiders, trekken uit de stedelijke conglomeraten terug naar hun geboortegrond. Mocht je een idee van de omvang van deze volksverhuizing willen hebben dan geeft de documentaire “The Last Train Home” een goede impressie.

Vorig jaar heb ik een groot deel van het jaar in China doorgebracht en wel op de logistieke afdeling van een traditioneel Chinees bedrijf. Dit heeft me van dicht bij een redelijk inzicht ingegeven hoe we als bedrijven met onze mensen omgaan en dan vooral het verschil tussen hoe we dat in het Westen doen en hoe in China volgens mijn observaties. De eerste indruk is toch al snel veroordelend hoe Chineze managers met hun mensen omgaan. Deze mening had ik mij min of meer al  toegeëigend in de jaren dat ik China heb bezocht. Nu ik er echter voor langere tijd heb gewerkt en ondergedompeld ben geweest in de Chinese bedrijfscultuur wordt de blik toch wat genuanceerder. Ik heb het niet over de uitwassen die daar ongetwijfeld voorkomen maar dichter bij huis ook aanwezig zijn denk, aan de recente discussie over de behandeling van sommige groepen Polen in Nederland.

Er zijn vele verschillen, maar een in het oog springend verschil is toch wel dat wij als Westerse managers snel in de coachende rol kruipen en comfortabel zijn met medewerkers die op specifieke onderdelen meer kennis in huis hebben. Dit is in China vrijwel ondenkbaar; de baas heeft alle kennis in huis en geeft directief de richting aan en ondergeschikten volgen dit. Team meetings zijn dan ook meer een eenrichtingsverkeer in de richting van boven naar beneden. Zoals met zoveel zaken zal de waarheid wel in het midden liggen; je kunt je afvragen of onze eindeloze consensus en vergadercultuur nu wel zo effectief is als wij denken. De relatie meerdere-ondergeschikte  (Confusius) is voor de Chinezen vanzelfsprekend en het ogenschijnlijk ontbreken van respect naar de meerdere wordt door veel Aziaten gezien als één van de fundamentele problemen van het Westen.

Bij het bedrijf waar ik mijn opdracht ad interim uitvoerde was ook een algemene trots onder de werknemers dat ze voor dit bedrijf mochten werken. Zij beschouwden een aanstelling als een grote verplichting naar de organisatie en ontslag nemen werd haast gezien als verraad. Opmerkelijk hierin was dat de medewerkers in principe ook geen ontslag konden nemen, je kon wel weer toestemming aanvragen om ontslag te vragen, maar het was niet vanzelfsprekend dat je dit ook kreeg. Ook hier was mijn eerste reactie dat de medewerkers in een wurggreep werden gehouden maar na enige tijd realiseerde ik me dat de haast vanzelfsprekende trots op je bedrijf in het Westen nagenoeg verdwenen is. De Chinezen waar ik mee werkte waren oprecht trots op hun positie en hun bedrijf en voelde een grote verantwoordelijkheid om de verwachting waar te maken. Opvallend was dat het bedrijf voor 95 procent in handen was van de medewerkers, iets wat ik op voorhand niet had verwacht aan te treffen in China.

Is alles dan veel beter in China? Absoluut niet, medewerkers  maken mijn inziens nog steeds veel te lange dagen, de prestatie druk is enorm groot en begint al op de kleuterschool, de verdeling van welvaart is scheef, de arbeidsomstandigheden zijn nog steeds niet optimaal en zo zijn erg nog een heleboel zaken die aandacht behoeven. Mijn punt is echter wel dat het altijd de moeite waard blijft om met open ogen te kijken naar andere werkwijzen zonder daar vooraf een oordeel over te hebben, hoe moeilijk dat soms ook is.

Oskar Verkamman is Managing Partner van Inspired-Search, executive searchers for logistics & supply chain professionals